- Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамды тарту қашан негізді
- ҚР заңнамасы бойынша кім өзін-өзі жұмыспен қамтыған болып саналады
- Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам қандай салық төлейді — және бұл компания үшін нені білдіреді
- Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адаммен шартты қалай рәсімдеу керек
- Қатынастарды еңбек қатынасы деп тануы мүмкін белгілер
- Шартты қайта саралаудың салдары
1. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамды тарту қашан негізді
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған орындаушылар тапсырмалардың екі санатына жақсы келеді.
Нақты нәтижесі бар бір реттік жобалар: сайт әзірлеу, жарнамалық материалдар жасау, аудит жүргізу, мәтін жазу, іс-шара ұйымдастыру. Мұнда адамның кеңседе болуы емес, нәтиже маңызды.
Тұрақты, бірақ көлемі шектеулі тапсырмалар: ай сайынғы есептілік жүргізу, белгілі бір құзырет шеңберінде клиенттерге кеңес беру, үй-жайларды кесте бойынша тазалау. Шарт — қызмет жұмыс процесі арқылы емес, нақты нәтиже арқылы сипатталады.
Егер сізге адам үздіксіз режимде функцияларды орындап, компанияның ішкі ережелеріне бағынып, белгіленген кесте бойынша жұмыс істеуі қажет болса — бұл еңбек қатынасы, оны ҚР Еңбек кодексінің 26-бабына сәйкес еңбек шартымен рәсімдеу керек.
Көптеген компаниялар екі форматты сәтті ұштастырады: менеджерлер мен сатушыларды штатта ұстайды, ал бухгалтерді, дизайнерді немесе әзірлеушіні азаматтық-құқықтық сипаттағы шартпен (АҚХ) тартады.
2. ҚР заңнамасы бойынша кім өзін-өзі жұмыспен қамтыған болып саналады
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимі (АСР) қолданылады, ол жаңа Салық кодексімен енгізілген (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Заңы).
Бұл режимді жеке тұлға — ҚР азаматы немесе қандас — үш шарт бір мезгілде орындалса қолдана алады:
- қызмет түрі Үкімет бекіткен тізбеге кіреді (2025 жылғы 21 қарашадағы № 994 ҚР Үкіметінің қаулысы — 40 рұқсат етілген түр: курьерлер, жөндеу шеберлері, таксистер, репетиторлар, клинерлер, ветеринарлар және басқалар);
- жұмыс жалдамалы қызметкерлерді тартпай жүргізіледі;
- табыс айына 300 АЕК-тен аспайды (2026 жылы — шамамен 1 297 500 теңге).
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам ЖК тіркемейді. Ол жай ғана e-Salyq Business қосымшасын жүктеп алып, алғашқы чекті қалыптастырады — осы сәттен бастап режим қолданылған болып саналады. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған АСР-ні тіркелген ЖК-мен ұштастыруға тыйым салынады.
Сіздің компанияңыз үшін мұндай орындаушы — ЖК немесе ЖШС сияқты мердігер. Ол шешім қабылдауда дербес, жұмысты орындауға байланысты шығындарды өзі көтереді және сіздің ішкі тәртібіңізді сақтауға міндетті емес.
3. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам қандай салық төлейді — және бұл компания үшін нені білдіреді
АСР-дегі өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам салықтарды e-Salyq Business қосымшасы арқылы өз бетінше төлейді:
| Төлем | Мөлшерлеме |
|---|---|
| Жеке табыс салығы (ЖТС) | 0% |
| Міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) | 1% |
| Міндетті кәсіби зейнетақы жарналары (МКЗЖ) | 1% |
| Әлеуметтік аударымдар (ӘА) | 1% |
| МӘМС жарналары | 1% |
| Барлығы әлеуметтік төлемдер | 4% |
Төлеу мерзімі — есепті айдан кейінгі айдың 25-нен кешіктірмей.
Бұл тапсырыс беруші компания үшін нені білдіреді: сіз кәдімгі жеке тұлғамен (өзін-өзі жұмыспен қамтымаған) АҚХ жасасатын жағдайдан айырмашылығы, компания өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның табысы бойынша салық агенті болып табылмайды және оның сыйақысынан ЖТС, МЗЖ және басқа төлемдерді ұстап қалмайды. Мұны өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам өзі жасайды.
Төлемнің растамасы — e-Salyq Business қосымшасынан алынған чек. Дәл осы компания үшін жабу құжаты болып табылады.
Маңызды: егер сіз жеке тұлғаны өзін-өзі жұмыспен қамтыған мәртебесіз АҚХ бойынша тартсаңыз, сіз салық агенті функцияларын орындауға міндеттісіз — ЖТС, МЗЖ ұстап қалу, ӘА, МӘМС аудару. Шартқа қол қойғанға дейін орындаушының мәртебесін нақтылаңыз.
4. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адаммен шартты қалай рәсімдеу керек
Ынтымақтастық негізі — ҚР Азаматтық кодексіне сәйкес ақылы қызмет көрсету шарты немесе мердігерлік шарт (АҚХ). Компанияны қорғау үшін шартта бірнеше негізгі ережені бекіткен жөн.
Орындаушының мәртебесін көрсету
Орындаушы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатынын және ҚР Салық кодексіне сәйкес салықтық міндеттемелерін өз бетінше орындайтынын жазыңыз. Бұл компанияның осы шарт бойынша салық агенті міндеттемелерін көтермейтінін растайды.
Тұжырым мысалы: «Орындаушы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданады және барлық міндетті бюджет төлемдерін өз бетінше төлейді».
Чек беру міндеті
Чектің болмауы компанияны шығынды растаудан айырады және салық органдары тарапынан талаптарға әкелуі мүмкін. Чекті беру мерзімін және оны бермегені үшін айыппұл санкцияларын белгілеңіз.
Тұжырым мысалы: «Орындаушы төлемді алған күннен бастап 3 (үш) жұмыс күні ішінде e-Salyq Business қосымшасында чекті қалыптастырып, Тапсырыс берушіге беруге міндетті. Белгіленген мерзімде чек берілмеген жағдайда Орындаушы Тапсырыс берушіге чек қалыптастырылмаған соманың 20% мөлшерінде айыппұл төлейді».
Мәртебесін жоғалту туралы хабарлау міндеті
Егер өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам табыс лимитінен асып кетсе немесе режимді қолдануды тоқтатса, компанияға не есеп айырысуды қайта құруға, не шартты бұзуға тура келеді.
Тұжырым мысалы: «Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимі төлеушісінің мәртебесін жоғалтқан жағдайда Орындаушы Тапсырыс берушіге осындай жоғалту күнінен бастап 1 (бір) жұмыс күнінен кешіктірмей жазбаша хабарлауға міндетті. Тапсырыс беруші 3 (үш) жұмыс күні ішінде хабарлама жіберіп, Шартты біржақты тәртіппен бұзуға құқылы».
Процесті емес, нәтижені сипаттаңыз
Шарттың мәні нақты өлшенетін нәтиже ретінде тұжырымдалуы тиіс: жұмыс көлемі, техникалық талаптар, тапсыру мерзімдері. Еңбек шартына тән тұжырымдардан («міндеттерді орындау», «жұмысты қамтамасыз ету», «қолдау») аулақ болыңыз. Орындалған жұмыстарды/көрсетілген қызметтерді қабылдап алу актісін көздеңіз.
5. Қатынастарды еңбек қатынасы деп тануы мүмкін белгілер
2026 жылғы 8 маусымнан бастап ҚР Еңбек кодексімен (26-бап, 1-1-тармақ) еңбек қатынастарын азаматтық-құқықтық шарттармен алмастыруға тікелей тыйым салынды. Еңбек инспекциясы мен салық органдары шарттың атауын емес, өзара іс-қимылдың нақты моделін бағалайды.
Компанияңызды тексеріңіз: егер төмендегі тізімнен кемінде бірнеше тармақ сіздің жағдайыңызға қатысты болса — бұл қатынастарды қайта қарау сигналы.
Еңбек қатынасын көрсететін белгілер:
- Орындаушы белгіленген кесте бойынша (9:00-ден 18:00-ге дейін, аптасына бес күн) жұмыс істейді және жұмыс уақытын есепке алу табелінде белгіленеді.
- Оған компания аумағында тұрақты жұмыс орны бекітілген, рұқсатнама берілген.
- Ол ішкі еңбек тәртібіне бағынады, нұсқаулықтардан өтеді, лауазымдық нұсқаулықтар мен материалдық жауапкершілік туралы ережелерге қол қояды.
- Сыйақы нақты орындалған жұмысқа қарамастан, айына екі рет белгіленген сомамен (аванс пен жалақы сияқты) төленеді.
- Компания орындаушыға құралдар, жабдық немесе жүйелерге корпоративтік қолжетімділік береді.
- Басшы тапсырмаларды жедел режимде қойып, нәтижені емес, процесті бақылайды.
- Құжаттар мен хат-хабарда орындаушы лауазыммен аталады («менеджер», «талдаушы», «үйлестіруші»).
- Орындаушы демалысты келіседі, ауырғандық, іссапар немесе еңбек қатынастарына тән өзге де төлемдерді алады.
- Ол тек сіздің компанияңызбен жұмыс істейді және басқалардан тапсырыс қабылдауға құқылы емес.
Егер осындай бір немесе бірнеше белгіні тапсаңыз — тексеруді күтпей, шартты және өзара іс-қимылдың нақты моделін түзетіңіз.
6. Шартты қайта саралаудың салдары
Егер мемлекеттік еңбек инспекторы немесе салық органы өзін-өзі жұмыспен қамтыған адаммен қатынасты еңбек қатынасы деп таныса, компания үшін салдар бірден бірнеше бағытта туындайды.
ҚР ӘҚБтК бойынша әкімшілік жауапкершілік
Еңбек қатынастарын рәсімдеу тәртібін бұзғаны үшін айыппұлдар көзделген:
| Субъект | Айыппұл мөлшері |
|---|---|
| Лауазымды тұлға | 30 АЕК (2026 жылы ~129 750 теңге) |
| Шағын кәсіпкерлік субъектісі | 60 АЕК (~259 500 теңге) |
| Орта кәсіпкерлік субъектісі | 80 АЕК (~346 000 теңге) |
| Ірі кәсіпкерлік субъектісі | 150 АЕК (~648 750 теңге) |
Жыл ішінде қайталап бұзған жағдайда айыппұл сомалары ұлғаяды.
Салықтық және әлеуметтік қосымша есептеулер
Салық органы қайта сараланған шарттың бүкіл қолданылу кезеңі үшін қосымша есептеуге құқылы: әлеуметтік салық (6%), зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар, МӘМС жарналары. Берешекке әр кешіктірілген күн үшін өсімпұл қосылады. Жалпы қосымша есептеу сомасы көбіне айыппұлдан бірнеше есе асып түседі.
Орындаушы тарапынан талаптар
Қатынасы еңбек қатынасы деп танылған орындаушы компанияға бүкіл жұмыс кезеңі үшін демалыс ақысын, ауырғандық парақтарын төлеуді, ҚР Еңбек кодексінде көзделген өзге де кепілдіктер мен өтемақыларды өтеуді талап етуге құқылы.
Қорытынды: компанияға арналған жаднама
- Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды нақты, өлшенетін нәтижесі бар тапсырмаларға пайдаланыңыз.
- Шартқа қол қойғанға дейін орындаушыда e-Salyq Business-те белсенді мәртебе бар екеніне көз жеткізіңіз.
- Өзін-өзі жұмыспен қамтыған мәртебесін шарт мәтінінде бекітіп, оны жоғалту туралы хабарлау міндетін көздеңіз.
- Әрбір төлемнен кейін e-Salyq Business-тен чек алыңыз — ол бастапқы есеп құжатын алмастырады.
- Жұмысты нәтиже мен қабылдау актілері арқылы сипаттаңыз, еңбек тәртібінің элементтерінен аулақ болыңыз.
- Егер жұмыстың сипаты іс жүзінде тұрақты болса — еңбек шартын рәсімдеңіз: бұл қайта саралау тәуекелінен арзан әрі қауіпсіз.
Материал ҚР Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Заң), ҚР Еңбек кодексі, 2025 жылғы 21 қарашадағы № 994 ҚР Үкіметінің қаулысы және қолданыстағы ҚР ӘҚБтК нормалары негізінде дайындалды. 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша өзекті. Заңдық кеңес болып табылмайды.